(ANKARA) – Toplum Çalışmaları Enstitüsü tarafından yayımlanan “İdeal Beslenme Endeksi”ne göre, sağlıklı ve dengeli beslenmenin maliyeti 2026’nın ilk üç ayında tüm hane tiplerinde ciddi oranlarda yükseldi. Buna göre, üç aylık kümülatif artış bazı hanelerde yüzde 20’nin üzerine çıktı.
Ankara merkezli düşünce kuruluşu Toplum Çalışmaları Enstitüsü, sağlıklı ve dengeli beslenmenin haneler açısından oluşturduğu maliyet baskısını izlemek amacıyla “Toplum Çalışmaları Enstitüsü İdeal Beslenme Endeksi” çalışması başlattı. Türkiye’de beslenme harcamalarındaki artışa ilişkin veriler barındıran endeks, düzenli aralıklarla enstitüsü tarafından yayımlanmaya devam edecek.
Toplum Çalışmaları Enstitüsü’nün yayımladığı ilk İdeal Beslenme Endeksi’nde, Türkiye’de son yıllarda gözlenen fiyat artışlarının özellikle temel ihtiyaç kalemlerinde hanehalkı refahı üzerinde belirgin etkiler yarattığı vurgulanarak, “ürün ve hizmet fiyatlarında gözlenen kalıcı artış eğilimi, özellikle temel ihtiyaç kalemlerinde ortaya çıkan maliyet baskılarını daha görünür hale getirmektedir” değerlendirmesine yer verildi.
Endeks, Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü tarafından yayımlanan Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER) 2022 dokümanında yer alan örnek beslenme menülerini referans alırken; bu menüler doğrultusunda oluşturulan sabit içerikli gıda sepetlerinin piyasa fiyatları üzerinden hesaplanan maliyetlerini izliyor. Bu kapsamda söz konusu menülerde yer alan yemeklerin tarifleri açık kaynaklardan derlendi, bu tariflere göre belirlenen yemekler standartlaştırıldı ve bu içeriklere karşılık gelen gıda ürünlerinin fiyatları WEB-TÜFE veri setinden temin edilerek, her bir menünün maliyeti hesaplandı.
Düşük gelir grubunda maliyet oranı yüzde 30
Raporda gıda harcamalarının hane bütçeleri içindeki payının gelir gruplarına göre önemli ölçüde farklılaştığına da dikkat çekildi. Buna göre, 2024 yılı itibarıyla en düşük gelir grubundaki haneler toplam harcamalarının yüzde 30,4’ünü gıda ve alkolsüz içeceklere ayırırken, en yüksek gelir grubunda bu oran yüzde 12,8 seviyesinde bulunuyor.
Raporda bu durumun, “düşük gelir gruplarının bütçelerinde gıdanın zorunlu harcama kalemi olarak daha yüksek bir ağırlık taşıdığını ve gıda fiyatlarındaki artışlardan orantısız biçimde etkilendiklerini” gösterdiği ifade edildi.
Üç farklı hane modeli üzerinden hesaplama
Endeks kapsamında Türkiye’deki farklı demografik yapıları temsil etmek amacıyla üç ayrı referans hane modeli oluşturuldu. Buna göre:
-Aile 1: 3 aylık bebek, 4 yaşında erkek çocuk, 30 yaşında emziren kadın ve 36 yaşında erkekten oluşuyor.
-Aile 2: 10 yaşında kız çocuk, 16 yaşında erkek çocuk ile 42 yaşında kadın ve 42 yaşında erkekten oluşan dört kişilik bir hane olarak tanımlanıyor.
-Aile 3: 3 aylık bebek, 4 yaşında çocuk, 30 yaşında emziren kadın, 36 yaşında erkek ve 68 yaşında bir bireyin bulunduğu geniş hane yapısını temsil ediyor.
Raporda bu hane tiplerinin Türkiye’deki tüm haneleri temsil etmediği, farklı yaş ve demografik kompozisyonlara sahip haneler için analitik karşılaştırma imkanı sunan referans modeller olarak tasarlandığı da vurgulandı.
Günlük gıda maliyetinde artış
İdeal Beslenme Endeksi sonuçlarına göre dört kişilik bir haneyi temsil eden “Aile 1” için sağlıklı beslenme düzeninin sürdürülebilmesi amacıyla gerekli günlük gıda maliyeti ocak ayında yüzde 6,3 arttı. Günlük maliyet bin 171 liradan bin 245 liraya yükseldi.
Aynı dönemde “Aile 2” için ocak ayında yüzde 10,4, şubat ayında yüzde 4,4, mart ayında ise yüzde 4,3 oranında artış kaydedildi. “Aile 3” için ise artış oranları ocak ayında yüzde 9,8, Şubat ayında yüzde 2,2 ve mart ayında yüzde 5,2 olarak hesaplandı.
Üç ayda yüzde 20’yi aşan artışlar
Endeks sonuçlarına göre 2026’nın ilk üç ayında referans beslenme maliyetindeki kümülatif artış dikkati çeken seviyelere ulaştı. Referans alınan aile tiplerine göre ocak ayı başı baz alındığında mart ayı sonunda maliyet artışı, şöyle hesaplandı:
-Aile 1 için yüzde 14,1
-Aile 2 için yüzde 20,2
-Aile 3 için yüzde 18,1
Raporda, “aylık bazda görece sınırlı görünen artışların kümülatif etkisi dikkate alındığında üç aylık toplam maliyet artışının hane bütçeleri üzerinde anlamlı bir baskı oluşturduğu” ifade edildi.
Endeks her ay açıklanacak
Toplum Çalışmaları Enstitüsü, İdeal Beslenme Endeksi’nin bundan sonraki dönemde her ayın ilk yarısında düzenli olarak hesaplanarak kamuoyuyla paylaşılmasının planlandığını da açıkladı.
